Stil verdriet

Een kind dat een vader of moeder verliest waarvan het niet anders wist dan dat hij of zij er altijd zou zijn, wordt vaak verscheurd door verdriet bij het ontbreken van die vanzelfsprekendheid. Mats (11 jaar) weet dat zijn vader ziek is en niet meer beter gaat worden. Hij heeft kanker en kan met medicijnen zijn leven alleen nog verlengen. Sabine (19 jaar) komt naar me toe om te verwerken dat haar moeder is overleden. Er is nu niemand meer om na school een kopje thee met haar te drinken. Kinderen zoals Mats en Sabine moeten kunnen rouwen en verwerken om verder te kunnen.

Mats, 11 jaar
Als Mats voor het eerst bij mij komt, zie ik een jongen met een van ingehouden verdriet vertrokken gezicht, die nogal zenuwachtig aan zijn kleding zit te plukken. Bij alle volgende sessies die ik met hem heb beginnen de tranen al te lopen als ik hem in de wachtkamer ophaal. Hij heeft veel onderdrukte spanning. Over de ziekte van zijn vader praat hij nog niet. Wel vertelt hij druk over alles wat klasgenoten in zijn ogen niet goed doen. Kritiek geven is geen probleem voor hem. Maar daarmee houdt hij het buiten zichzelf. Als we over hem gaan praten, over wat hij voelt, is dat lastiger voor hem. Om hem te helpen bij zijn gevoel te komen pak ik fotokaarten van mensen met verdriet. De mate van verdriet verschilt per foto en hij mag beschrijven wat hij ziet en denkt. Hij kiest een foto uit waarop een meisje huilt.

Zo is er in zijn klas een meisje wiens vader in de zomervakantie is overleden aan kanker. Mats vertelt me dat hij weinig van haar verdriet merkt. Alleen toen er een toneelstuk werd opgevoerd waarin iemand doodging, zag hij dat de juf naar haar toe liep en een arm om haar heen deed. Hij heeft er geen behoefte aan om met haar over zijn vader te praten, maar vindt het fijn te weten dat er iemand is die zijn verdriet snapt. Wat Mats laat zien in zijn gedrag is dat hij weinig succesvolle ervaring heeft met het goed verwerken van verdriet. Over de ziekte van zijn vader voelt hij zich machteloos. Hij heeft geen invloed op het verloop ervan. Iets in hem denkt op de irritatie ten aanzien van zijn klasgenoten wel invloed te hebben en daarom focust hij zich daarop.

Bij Mats wordt in elke sessie het thema van zijn zieke vader meegenomen. De ene sessie wordt er veel aandacht aan besteed en in een andere sessie ligt de nadruk meer op Mats’ omgang met klasgenoten en met zijn frustratietolerantie in het algemeen. Het verwerken wordt dan in de onderstroom van zijn onderbewustzijn meegenomen. Dat zal Mats straks helpen als zijn vader komt te overlijden.

Sabine, 19 jaar
Sabines eerste sessie is een jaar nadat haar moeder aan borstkanker is overleden. Het concentreren op school gaat lastiger en ze geeft aan veel verdriet te hebben. Ze begrijpt niet dat, ondanks dat ze een jaar verder is, het verdriet de laatste tijd sterk is toegenomen. Ze zou willen dat ze haar verdriet op school ‘uit’ kon zetten. In het eerste jaar na het overlijden van haar moeder is Sabine niet gekomen tot het goed verwerken van haar verdriet. Ze heeft dit verdrongen totdat dit vanuit haar onderbewustzijn in alle hevigheid weer omhoog is gekomen en het haar niet meer lukte om het op school te onderdrukken.

Ik leer haar een manier om het verdriet te voelen zonder de te grote drang dat weg te willen hebben. Ze zwelgt in haar verdriet en die drang vergroot het drama. Ik vraag haar welke herinnering aan haar moeder vooraan ligt. Ze vertelt dat ze steeds opnieuw moet denken aan het moment dat ze in het ziekenhuis te horen kreeg dat haar moeder niet meer beter zou worden. Er komen tranen. Bij thuiskomst op haar kamer wilde ze zich met haar verdriet heel diep onder de dekens weg stoppen. Het gevoel van de schok die die mededeling toen veroorzaakte komt in de sessie omhoog. De hevigheid van het terugkerende verdriet maakt duidelijk dat ze het toen niet goed heeft verwerkt. Gaandeweg de sessie voelt en beschrijft ze op evenwichtige wijze het weggestopte leed en creëert zo de juiste afstand om het nu wel goed te verwerken. Wat sessies later vertelt Sabine dat ze op school niet meer overvallen is door plotselinge huilbuien.

Je kunt verdriet succesvol verdringen zoals Mats of erin zwelgen zoals Sabine. Beide manieren zijn niet wenselijk voor een evenwichtige ontwikkeling. Belangrijk is om verdriet goed te verwerken. Er zijn altijd mensen in je buurt die met een vergelijkbaar verlies te maken hebben gehad, je kunt leren van hun gezichtsuitdrukking, houding en manier van praten over het verdriet.

*) Vanwege de waarborg van privacy is gekozen voor fictieve namen.