Sjaak (19 jaar) geeft aan hulp nodig te hebben omdat hij er zelf niet meer uit komt. Hij is gezakt voor zijn laatste jaar managementopleiding. Bij het eerste gesprek geeft hij blijk van genoeg zelfreflectie. Hij weet van zichzelf dat hij koppig en dominant kan zijn. Als hij vindt dat dingen op zijn manier moeten gebeuren, staat hij niet meer open voor de inbreng van een ander. Het lukt hem niet de rem op ‘zijn eigen kijk’ te zetten. Daarmee brengt hij zichzelf keer op keer nodeloos in de problemen.

Hij uit zijn ongenoegen of afkeuring in het bijzijn van anderen zo duidelijk, dat leraren en medeleerlingen waar hij van afhankelijk is en met wie hij moet samenwerken tijdens schooluren en stage, hem liever zien gaan dan komen. Toch moet hij met hen verder wil hij zijn diploma behalen.

Hij begrijpt dat hij zich in zal moeten houden als hij vindt dat anderen het uitvoeren van taken niet goed doen. Om dit ook daadwerkelijk te doen zal hij de rem op zijn kritische manier van uiten moeten zetten.

Zo was Sjaak tijdens de laatste periode van het afgelopen schooljaar op een stageplek waar hij taken kreeg die minder interessant waren dan hij gedacht had. Omdat hij wel werk ‘zag’ ging hij op eigen houtje taken uitdelen aan het personeel. Deze proactieve houding werd niet op prijs gesteld door de leidinggevenden. Ze vonden dat hij te weinig oog had voor anderen en niet goed samenwerkte.

Sjaak vindt van alles, maar daar redt hij het niet mee. Hij vertelt vol spijt dat hij met regelmaat de stagebegeleider of de medestudenten vertelde hoe het in zijn ogen moest. Op dat moment vond hij zichzelf zo in zijn recht staan dat hij dit belangrijker vond dan een ‘diplomatiek meegaan’ in de wensen van zijn opleiding.

Ik leg hem uit dat het slim is je doel in de gaten te houden. Als het doel is ‘je diploma behalen’ ben je op dat moment afhankelijk van de eisen die de school stelt. Zelfs als dit in Sjaaks ogen onredelijke eisen zijn. Je kunt je ongenoegen wel aankaarten, maar als je merkt dat je niks bereikt of zelfs de kans loopt geschorst te worden, is het eieren voor je geld kiezen.

In de therapie help ik Sjaak het innerlijk verzet dat het ‘gewoon meedoen’ op school in hem aanwakkert te doorvoelen en doorgronden. Sjaak ervaart hiermee dat hoe meer hij het aandurft het verzet in hemzelf op te lossen, hoe minder het nodig is dit in de buitenwereld uit te vechten.

Je kunt je eigen waarheid, normen of waarden koesteren en uitdragen bij diegene die ze willen horen en hier een juist gevoel voor ontwikkelen. Sjaak moest leren dat je niet te allen tijden op alle plekken je kijk kunt uiten. Nu heeft hij dit door de ontstane schade op harde wijze geleerd. Doordat hij in de therapie zijn eigen innerlijke verzet heeft onderzocht, zal hij dit schooljaar minder verblind zijn door eigen gelijk. Hij geeft aan open te kunnen staan voor de kijk van een ander.

Vanwege de waarborg van privacy van cliënten is gekozen voor een fictieve naam.

Wies (5) is een extrovert en enthousiast meisje. Volgens moeder heeft Wies in haar ontwikkeling, meer dan haar andere kinderen, moeite met het tot 10 tellen en het juist benoemen van kleuren, vormen, benamingen en dagen van de week. Het ene moment gaat het foutloos en het andere moment haalt ze alles door elkaar, terwijl ze er zelf van overtuigd is dat ze alles goed doet. Wies heeft moeite om zich te concentreren, ze kan boos worden omdat het haar niet lukt. In spel kan ze bazig zijn en wil ze de dingen naar haar hand zetten. Met haar charmes en volhardendheid krijgt ze dat voor elkaar.

Dat Wies charmant is heb ook ik meteen door. Met haar ontwapenende lach zet ze me zo naar haar hand en gaat ze na de eerste sessie de deur uit met de levensgrote knuffel Nijn die ze mag lenen.

Wies is een ‘spring-in-’t-veld’ die moeite heeft met haar aandacht bij één ding te blijven. In mijn praktijk ziet ze van alles wat ze mooi vindt. Ze is nog niet met het een bezig of ze valt bijna over haar eigen benen om bij een handpop in de andere hoek van de kamer te komen. Door haar enigszins streng te begrenzen in wat mag, komt ze een beetje tot rust en lukt het wel om bij één ding te blijven.

Door deze observaties kom ik erachter dat Wies alles even belangrijk vindt wat in haar blikveld komt. Ze maakt ‘haar’ filters dominant. Waarbij ze anderen continu deelgenoot wil maken van wat zij doet en vindt, zonder rekening te houden met wat algemeen afgesproken is, zoals dat koud koud is en water water genoemd wordt.

Op school is Wies heel zorgzaam voor anderen. Ze kan hierin doorslaan en wordt dan bemoederend en bazig. Ze vertelt in de kring honderduit over hoe het allemaal moet volgens de juf. Dat andere kinderen dit niet fijn vinden ziet ze niet.

Met behulp van Duplospel verleid ik haar op speelse wijze en laat ik haar zien wat er gebeurt aan de hand van haar gedrag. Ik gebruik hiervoor andere personages, maar Wies is slim genoeg om indirect op te pakken dat het over haar gaat. Eén zo’n situatie gaat over het zwembad waar ze ongedurig haar benen vanaf de rand heen en weer blijft zwieren tot ongenoegen van de badjuf. In het spel dat ik met haar naspeel is er een druk konijntje dat steeds voordringt bij het zwemmen en door ‘meester uil’ op zijn plek wordt gezet.

Wies mag de uil spelen. Ze vindt het geweldig om de positie van de ander, de autoriteit, in te nemen. Ze merkt op dat het voor beide partijen meer genot geeft als het konijntje meedoet in plaats van tegenwerkt. Al spelend krijgt ze overzicht over de situatie en ervaart ze meer tevredenheid als ze rekening houdt met de ander.

Tegen deze achtergrond kunnen we haar eerdere gedrag beter begrijpen. Haar intenties waren sociaal, ze wilde wat brengen. Maar zonder kennis van het ervaren van de ander bleek ze een ‘a-sociale stoorzender’, terwijl ze het goed bedoelde.

Steeds weer, is spel dat haar verleidt om tot ander gedrag te komen. Haar karakter en bewustzijn zijn speels van aard. Ze begrijpt wat ik doe niet in woorden, maar in gevoel. Als het ware keur ik haar speelse verleiden, haar charmes, goed door zelf ook deze manier te gebruiken om haar iets te leren.

*) Om de privacy van cliënten te waarborgen is er gebruik gemaakt van een fictieve naam.

Is mijn dochter te goed gebekt?

Manon is 11 jaar en komt regelmatig in de problemen, zowel thuis als op school. Volgens haar moeder heeft ze altijd een weerwoord klaar en wil ze niet graag dat een ander het laatste woord heeft. Zelf ervaart Manon dat ze gepest wordt en dat leerkrachten daar onvoldoende tegen optreden. Hierdoor gaat ze met tegenzin naar school en voelt ze zich vaak onzeker.

Vorig schooljaar liep het pesten hoog op toen tijdens een pauze haar bril van haar gezicht werd geslagen. Hoewel de school uitgebreid aandacht besteedde aan het incident, heeft Manon het gevoel dat er weinig is veranderd. Ze blijft boos en gekwetst door wat er is gebeurd. Daarnaast denkt ze vaak dat klasgenoten haar voortdurend beoordelen op haar uiterlijk, haar manier van praten en haar gedrag. Wanneer iemand iets vervelends zegt of doet, reageert ze direct en vaak fel terug. Hierdoor ontstaan regelmatig nieuwe conflicten.

Ook thuis lopen de spanningen soms op. Aanvankelijk kwam haar moeder nadrukkelijk voor haar op bij de school. Toen zij later inzag dat Manon niet alleen slachtoffer was van de situatie, maar ook moest leren kijken naar haar eigen aandeel in de conflicten, leidde dat tot discussies tussen moeder en dochter.

Tijdens de therapie blijkt Manon gelukkig open te staan voor humor en zelfreflectie. Samen onderzoeken we of haar negatieve gedachten altijd overeenkomen met de werkelijkheid. Wanneer zij zegt dat “iedereen” haar haat, ontdekt ze dat ze wel degelijk vriendinnen heeft die graag met haar omgaan. Ook leert ze dat haar impulsieve en uitdagende reacties pesters soms juist aanleiding geven om door te gaan.

Door middel van praktische oefeningen ervaart Manon dat zij meer invloed heeft op situaties dan zij dacht. In plaats van direct terug te schelden, oefent zij met rustig blijven, de ander aankijken en vervolgens weglopen. Hierdoor leert zij anders om te gaan met pestgedrag en krijgt zij meer vertrouwen in zichzelf.

De vraag is uiteindelijk niet of Manon “te goed gebekt” is. Veel belangrijker is dat zij leert hoe haar eigen gedrag invloed heeft op anderen en hoe zij op een effectieve manier voor zichzelf kan opkomen zonder telkens in conflicten terecht te komen. Door dat inzicht groeit haar weerbaarheid en neemt haar gevoel van controle toe.

Om de privacy van de cliënt te waarborgen, is gebruikgemaakt van een fictieve naam.

Sjors (10) houdt ervan zich uit te leven. Hij kan echter last hebben van uitbarstingen. Wat er dan in hem leeft aan irritatie of onrust leeft hij op een ander uit.

Bij aanmelding geven ouders aan dat Sjors een lieve en zorgzame jongen is die echter moeite heeft met zijn emotieregulatie. Hij kan agressief gedrag vertonen. Als hij boos is, krijgt hij een waas en is niet meer in staat ‘logisch’ te redeneren. Daarna heeft hij moeite te vertellen wat de aanleiding was. Hij liegt, legt de oorzaak buiten zichzelf en richt zich op de rol van de ander. Vervolgens heeft hij last van onzekerheid en doet uitspraken die wijzen op een laag zelfbeeld, zoals: ‘ik ben toch maar een rotkind’. Zijn ouders schrikken hiervan. Ze benadrukken het lieve in hem en zijn erg begripvol.

Elke keer dat Sjors zich impulsief gedraagt, eindigt het in narigheid. Zo moest hij bij de voetbaltraining per se nog een keer tegen de bal trappen terwijl de trainer iedereen gewaarschuwd had ermee op te houden. Hij wordt van het veld gestuurd en vindt het super oneerlijk. Hij is in paniek en wil van voetbal af. Zijn vader troost hem en belooft met de trainer te praten.

Thuis vindt Sjors dat hij in de kamer van zijn zus mag spelen. Zij probeert hem eruit te duwen. Omdat het haar niet lukt, geeft ze hem een tik. Hij geeft een harde tik terug en scheurt een poster van haar deur. Zij gilt en roept haar moeder om hulp. Moeder zegt hem sorry te zeggen. Hij doet dat niet, want in zijn ogen is hij niet begonnen.

Ook vertelde zijn moeder dat hij op school moest samenwerken aan een knutselopdracht. Hij pakte een gum van school en tekende er een Pokémon op. Een klasgenoot zei er wat van en werd vervolgens door Sjors met zijn hoofd op de tafel gedrukt. Deze sloeg hem in zijn gezicht. Als reactie beet Sjors in zijn onderarm. Waarop beide jongens straf kregen. Zeer oneerlijk volgens Sjors, want die jongen had zich gewoon niet met die gum moeten bemoeien. Zijn moeder vertelt dit verhaal met een onzekere lach.

Moeder laat hier haar onzekerheid zien als opvoeder. Zijn ouders willen het lieve zien en lossen het op met weglachen en begrip hebben. Ze verstaan onder begrip hebben hem uit de wind houden. Hij vertelt hen over de nadelige gevolgen van zijn opvliegende gedrag en zij proberen het voor hem op te lossen door met de trainer, de juf of het vriendje te praten en ook bij hen om begrip te vragen. ‘Sjors bedoelde het zo niet, hij zag het niet aankomen of hij begreep het niet.’ Daarmee praten ze het goed en Sjors leert niks. Hij krijgt een verkeerd beeld van hoe de werkelijkheid in elkaar zit en hoe hij zich dient te gedragen in de omgang met anderen. Juist omdat hij niet juist gecorrigeerd wordt neemt het onzekere in hem de leiding en gaat hij keer op keer de fout in. Zolang zijn ouders hem niet duidelijk laten merken dat zijn gedrag niet kan en nare gevolgen heeft voor hem, bewerkstelligen zij alleen maar dat zijn onzekere, onvoorspelbare en explosieve gedrag toeneemt. Hij is zogezegd niet trefzeker in het juiste gedrag naar anderen toe. Hij raakt het niet.

Zijn ouders hebben een zelfverzekerde en liefdevolle strengheid nodig om Sjors te corrigeren. Als hij van hen leert wat de gevolgen zijn van datgene wat hij met zijn impulsieve gedrag veroorzaakt, kan hij zich leren aanpassen, meekomen en daadwerkelijk een evenwichtige en liefdevolle persoonlijkheid worden.

Daarnaast leer ik hem bewust te worden van hetgeen hij voelt in zijn lichaam en hoe hij irritatie in zichzelf kan doorleven in de plaats van uitleven op een ander. Doorleven is het bewust worden van waar het geïrriteerde gevoel in zijn lichaam een plek heeft gekregen. Sjors beschrijft dat zijn kaken op elkaar gaan, hij een oppervlakkige, gehaaste ademhaling heeft en zijn schouders verkrampen. Door hier met zijn aandacht naar toe te gaan en met een beetje humor naar te kijken, terwijl hij bewust focus brengt in zijn ademhaling, , lost de spanning op zonder dat hij zijn omgeving hiermee belast.

*) Om de privacy van de cliënt te waarborgen is gekozen voor een fictieve naam.

Uitgestoten worden is waarschijnlijk een oerangst van alle mensen. Een angst om de veiligheid van de vertrouwde groep te verliezen. Volwassenen hebben inmiddels geleerd wat sociaal acceptabel is en zullen minder snel opzettelijk een ander buitensluiten. Kinderen echter, zijn onderling vaak impulsiever, opportunistischer en directer in hun woorden en daden dan de meeste volwassenen en daarbij voelen ze haarfijn aan als een eenling zich onzeker voelt.

Jack (12 jaar) is dit schooljaar begonnen op de brugklas. Hij was de enige van zijn oude lagere school die naar deze middelbare school ging en probeerde extra inspanning te leveren om erbij te horen. Al gauw werd hij betiteld als “meeloper” zonder dat hij mee mocht lopen. Hij mist de eigenheid en de ander voelt dat. Als er groepjes gekozen moesten worden bleef hij over, of als hij zelf actief zijn best deed om kinderen te vragen wezen die hem direct af al dan niet met smoesjes. Jack gebruikte zijn mobiele telefoon als troost om zich in de pauzes bezig te houden, want dat zag er in zijn ogen beter uit dan alleen, doelloos op een bankje zitten.

Ook Luna (10 jaar) geeft aan zich regelmatig buitengesloten te voelen. Ze had een paar vriendinnen, maar sinds er een nieuw meisje in de klas is gekomen delft Luna het onderspit. De nieuweling wist de andere meisjes voor zich te winnen en als Luna vroeg of ze mee mocht doen was het standaard antwoord: “nu even niet”. De ouders van Luna merkten dat ze steeds minder graag naar school ging en niet meer afsprak.

Kinderen zoals Jack en Luna zijn er vele. Zij zijn misschien net wat gevoeliger of minder handig om van zich af te bijten. Ze voelen zich ongemakkelijk als ze geen aansluiting vinden en gaan zich vervolgens ongemakkelijk gedragen en dingen doen die niet bij hen passen om er bij te horen. De ander weet niet precies wat hij bij hen ziet maar pikt die ongemakkelijkheid en onzekerheid op. Zij vinden het (onbewust) fijn om te groeien ten koste van de onzekerheid van de ander. Dat geeft hun macht.

Zowel Jack als Luna help ik bewust te worden wat er innerlijk gebeurd als zij op een ander afstappen.  Het ongemakkelijke gevoel in de buik, het inhouden van de adem, de kwaadheid die zich vast zet op de kaken, de opkomende tranen of het wegstaren. Soms spelen we de situatie na waardoor het kind het ongemakkelijke of onveilige gevoel van er niet bij horen ervaart. Door ze te laten beschrijven wat ze ervaren in lichaam en gevoel, vindt er bewustzijn plaats. Tot dat moment was er louter angst. Ik help ze te oefenen met een manier van reageren die beter past bij hen en de situatie. Door dit in rollenspel te oefenen en vervolgens te doorvoelen kan dit in hen verankeren zodat ze zich er thuis in gaan voelen. Wat er gebeurd is dat hun gedrag begint te passen zoals Darwin dit beschreef in “survival of the fittest”. Hij doelde hier niet op het overleven van de sterkste maar van de best aangepaste. Oftewel om kan gaan met de situatie.

In de therapiesetting help ik hen een betere ervaring op te doen, waardoor eerdere negatieve ervaringen in een breder perspectief komen te staan. Zo doen ze ter zake doende kennis en vertrouwen op en kunnen dientengevolge de sociale arena gelijkwaardiger en zelfverzekerder in.

*) Om de privacy van de cliënten te waarborgen is gekozen voor een fictieve namen.